اتحادیه اروپا برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای و جلوگیری از انتقال تولید صنایع آلاینده به کشورهای دیگر، سازوکار تعدیل کربن در مرز یا CBAM را اجرا کرده است. فولاد و محصولات آهنی یکی از گروههای اصلی مشمول این سازوکار هستند.
CBAM دقیقاً چیست؟
CBAM مخفف Carbon Border Adjustment Mechanism است و به زبان ساده، برای کربن منتشرشده در فرآیند تولید برخی کالاهای وارداتی به اتحادیه اروپا، هزینهای در نظر میگیرد.
این سازوکار از سال ۲۰۲۳ در مرحله آزمایشی و گزارشدهی قرار داشت و از ۱ ژانویه ۲۰۲۶ وارد مرحله اصلی اجرایی شده است.
چرا فولاد مشمول CBAM شده است؟
تولید فولاد بهویژه در روشهای سنتی، انرژی زیادی مصرف میکند و میزان قابلتوجهی دیاکسیدکربن تولید میکند. به همین دلیل، آهن و فولاد در کنار محصولاتی مانند آلومینیوم، سیمان و کود از بخشهای اصلی CBAM هستند.
هدف اتحادیه اروپا این است که قیمت کربن محصولات وارداتی با سیاستهای کربنی تولیدکنندگان داخل اروپا هماهنگتر شود.
CBAM چه تأثیری بر صادرات فولاد ایران دارد؟
اگر فولاد تولیدشده در ایران با انتشار کربن بالایی همراه باشد، ورود آن به بازار اروپا میتواند با هزینه کربنی بیشتری مواجه شود. در مقابل، تولیدکنندگانی که بتوانند انتشار کمتری داشته باشند و دادههای معتبر مربوط به انتشار خود ارائه کنند، شرایط بهتری خواهند داشت.
بنابراین در آینده، علاوه بر قیمت و کیفیت فولاد، میزان انتشار کربن نیز میتواند روی رقابتپذیری محصولات صادراتی تأثیر بگذارد.
هزینه CBAM چگونه محاسبه میشود؟
واردکننده اروپایی باید میزان انتشار کربن نهفته در کالاهای مشمول را اعلام کند و برای آن گواهیهای CBAM تهیه و تسلیم کند. اگر تولیدکننده در کشور مبدأ بابت کربن هزینهای پرداخت کرده باشد، در شرایط تعیینشده امکان کسر آن از تعهد CBAM وجود دارد.
برای سال ۲۰۲۶، قیمت گواهیهای CBAM بر اساس میانگین فصلی قیمت مجوزهای انتشار در سیستم ETS اروپا تعیین میشود.
چرا ثبت اطلاعات تولیدکننده اهمیت بیشتری پیدا کرده است؟
یکی از نکات مهم برای صادرکنندگان فولاد، اندازهگیری و ثبت دقیق میزان انتشار کربن در فرآیند تولید است.
کمیسیون اروپا در مرداد ۱۴۰۵ نیز راهنماهای جدیدی برای تولیدکنندگان خارج از اتحادیه اروپا منتشر کرد که شامل روش محاسبه انتشار، الزامات پایش و نحوه استفاده از دادههای واقعی است.
در صورتی که دادههای واقعی و قابلتأیید در دسترس باشد، واردکننده میتواند از آنها در اظهارنامه CBAM استفاده کند؛ در غیر این صورت، مقادیر پیشفرض اعلامشده توسط کمیسیون اروپا نیز وجود دارد.
آیا CBAM میتواند صادرات فولاد ایران را کاهش دهد؟
CBAM بهتنهایی به معنی ممنوعیت صادرات فولاد به اروپا نیست، اما میتواند هزینه و پیچیدگی صادرات فولاد پرکربن را افزایش دهد.
اگر تولیدکنندگان ایرانی نتوانند انتشار کربن محصولات خود را بهدرستی اندازهگیری و مستند کنند یا از فناوریهای کمکربن استفاده کنند، ممکن است محصولاتشان در مقایسه با فولاد کمکربن رقابتپذیری کمتری پیدا کنند.
فرصت CBAM برای صنعت فولاد ایران
این قانون فقط یک تهدید نیست و میتواند فرصتی برای حرکت صنعت فولاد به سمت فناوریهای جدید باشد.
سرمایهگذاری در فولاد سبز، احیای مستقیم، کوره قوس الکتریکی، انرژیهای تجدیدپذیر و هیدروژن میتواند در بلندمدت به کاهش انتشار و افزایش توان رقابت محصولات فولادی در بازارهای جهانی کمک کند.
آینده صادرات فولاد ایران در دوره CBAM
با اجرایی شدن CBAM، موضوع کربن به یکی از عوامل مهم تجارت فولاد تبدیل شده است. بنابراین تولیدکنندگانی که زودتر برای کاهش انتشار، ثبت دادههای دقیق و بهبود فناوری تولید اقدام کنند، احتمالاً آمادگی بیشتری برای حضور در بازارهای سختگیرانه جهانی خواهند داشت.
در مجموع CBAM برای صادرات فولاد ایران به معنی ایجاد یک مانع جدید در بازار اروپا نیست، اما هزینه و الزامات صادرات را بیشتر به میزان انتشار کربن گره میزند. حرکت به سمت تولید کمکربن و ثبت دقیق دادههای انتشار میتواند برای حفظ و توسعه بازارهای صادراتی فولاد ایران اهمیت زیادی داشته باشد.
برای مشاهده جدیدترین اخبار و مقالات بازار ورق سیاه، به وبسایت رسمی آهن برکت سر بزنید.
