وقتی به یک آسمانخراش سر به فلک کشیده نگاه میکنید، چه چیزی میبینید؟ شیشه، نور و ارتفاع. اما در پشت این زیبایی، چیزی جز استخوانبندی از جنس فولاد و تیرآهن نیست. این داستان، روایت همان ستونهای پنهانی است که دنیای مدرن روی دوششان ایستاده است.
انسان همیشه آرزوی پرواز داشته است. شاید به همین دلیل است که از روزگار باستان تاکنون، همواره سعی کرده خانههایش را بلندتر و بلندتر بسازد. از برج بابل افسانهای تا برج خلیفه دوبی، این اشتیاق به ارتفاع هرگز خاموش نشده است. اما نقطه عطف این داستان، جایی است که بشر با مادهای آشنا شد به نام فولاد و شکلی از آن به نام تیرآهن. از آن لحظه به بعد، آسمانخراشها نه رویا، بلکه واقعیت شدند.
تیرآهن چیست و چرا شبیه حرف I است؟
اگر از بالا به یک تیرآهن نگاه کنید، شکل آن شبیه حرف I انگلیسی است. یک بخش عمودی به نام «جان» و دو بخش افقی در بالا و پایین به نام «بال». این طراحی ساده اما هوشمندانه یک راز بزرگ مهندسی را پنهان کرده است. جان، وظیفه تحمل نیروهای برشی را دارد، در حالی که بالها در برابر خمش و کمانش مقاومت میکنند. به عبارت دیگر، تیرآهن دقیقاً همان جایی که بیشترین فشار را تحمل میکند، بیشترین ماده را هم در آن نقطه دارد. این همان معماری هوشمندانه طبیعت است که در استخوان پرندگان هم دیده میشود.
قبل از تیرآهن، چه خبر بود؟
روزی نبوده که انسان ساختمان نسازد، اما قبل از انقلاب صنعتی و قبل از تولید انبوه تیرآهن، معماران و سازندگان اسکلت ساختمانها را از چوب و سنگ میساختند. چوب میسوخت، میپوسید و در آتش سوزیهای بزرگ شهری مثل آتشسوزی بزرگ لندن، تمام یک شهر را با خاک یکسان میکرد. سنگ هم بیش از حد سنگین و سخت بود. شما نمیتوانستید با سنگ یک ساختمان پنجاه طبقه بسازید، چون طبقات پایین زیر وزن طبقات بالا خرد میشدند.
تولد انقلاب فولادی
اواسط قرن نوزدهم، همزمان با اختراع روشهای نوین تولید فولاد مانند روش بسمر، تیرآهن هم متولد شد. برای اولین بار در تاریخ، انسان به مادهای دست پیدا کرده بود که هم سبک بود، هم فوقالعاده مقاوم، هم شکلپذیر و هم در برابر آتش و زلزله عملکردی قابل قبول داشت. اولین ساختمانی که با اسکلت فلزی تیرآهن ساخته شد، ساختمان «خانه بیمه» در شیکاگو بود. از آن روز به بعد، شیکاگو و سپس نیویورک به میدان مسابقه آسمانخراشها تبدیل شدند.
تیرآهن در آسمانخراشها چه نقشی دارد؟
در یک آسمانخراش، تیرآهن نقش استخوانهای بدن را بازی میکند. ستونهای عمودی (که معمولاً از تیرآهنهای بال پهن یا H شکل ساخته میشوند) وزن تمام طبقات را به زمین منتقل میکنند. تیرهای افقی (که معمولاً از تیرآهنهای IPE ساخته میشوند) بین ستونها پل میزنند و سقفها و دیوارها را روی خود نگه میدارند. همه این اعضا با جوش و پیچ و مهره به هم متصل میشوند و یک شبکه سهبعدی به نام «اسکلت فلزی» میسازند. این اسکلت، همزمان که ساختمان را سر پا نگه داشته، به آن اجازه میدهد در برابر بادهای شدید و زلزله کمی خم شود و انرژی را خنثی کند. اگر اسکلت فلزی کاملاً خشک بود، در اولین زلزله میشکست. این نرمش و انعطاف، معجزه تیرآهن است.
از کوره تا کارگاه؛ سفر یک تیرآهن
داستان هر تیرآهن از دل کورههای عظیم ذوبآهن شروع میشود. شمشهای فولادی داغ و سرخ را از میان غلتکهای سنگین عبور میدهند تا کمکم شکل حرف I به خود بگیرد. به این فرآیند «نورد گرم» میگویند. بعد از سرد شدن، تیرآهن را برش میزنند، بازرسی میکنند و با ماشینآلات سنگین به کارگاههای ساختمانی در سراسر جهان میفرستند. آنجا جرثقیلها آنها را طبقه به طبقه بالا میبرند و جوشکاران ماهر، هر قطعه را در جای خود محکم میکنند. هر تیرآهنی که در یک آسمانخراش میبینید، روزی در دل کارخانه سرخ بوده و امروز سقف یک خانواده را از باران و آفتاب حفظ میکند.
جمعبندی؛ بدون تیرآهن آسمانخراشی وجود ندارد...
تیرآهن فقط یک قطعه فولادی نیست. تیرآهن نماد قدرت، نظم و جسارت مهندسی مدرن است. هر بار که در خیابان راه میروید و سرتان را بالا میگیرید، آن خطوط منظم و مشکیرنگی که از میان شیشهها دیده میشوند، همان تیرآهنها هستند. آنها آنقدر به کار خود عادت دارند و آنقدر خاموش و صبور وظیفه خود را انجام میدهند که ما فراموش میکنیم به آنها فکر کنیم. اما حقیقت این است که هر آسمانخراشی، هر پل عظیمی و هر سوله صنعتی، مدیون همین قطعه ساده اما شگفتانگیز است. تیرآهن، بیصدا و بیادعا، ستون فقرات دنیای مدرن ماست.
برای مشاهده جدیدترین اخبار و مقالات بازار ورق سیاه، به وبسایت رسمی آهن برکت سر بزنید.
