بازار میلگرد دست دوم داغ است؛ قیمتهای وسوسهانگیز، فروشندههای خوشقول و خریدارانی که میخواهند هزینه پروژه خود را نصف کنند. اما سوال اینجاست: آیا واقعاً میلگرد دست دوم میتواند جای میلگرد نو را بگیرد؟ یا دارد فاجعای خاموش در دل سازه شما رقم میزند؟
میلگرد دست دوم بخریم یا نه؟ حقیقتهایی که باید بدانید
فرض کنید قرار است یک ساختمان چهار طبقه بسازید. فولاد مصرفی پروژه شما چند ده تن است. حالا یک فروشنده به شما پیشنهاد میدهد: «میلگرد دست دوم دارم، کیفیت عالی، فقط از یک ساختمان تخریبی سالم درآوردهام، نصف قیمت نو به شما میدهم.» چشمانتان برق میزند، دست به ماشین حساب میشوید و میبینید چقدر پول پسانداز میکنید. وسوسهانگیز است، نه؟
اما قبل از اینکه کیف پولتان را باز کنید، بیایید صادقانه درباره میلگرد دست دوم حرف بزنیم. هم حقیقتهای خوبش، هم حقیقتهای تلخ و ترسناکش.
میلگرد دست دوم از کجا میآید؟
میلگردهای دست دوم معمولاً از سه منبع به بازار میآیند. منبع اول، ساختمانهای تخریبی هستند که عمر مفیدشان تمام شده و قرار است جایشان ساختمان جدیدی بسازند. منبع دوم، پروژههای نیمهکاره یا تغییر یافته که میلگرد اضافه آورده و فروشنده آن را به عنوان دست دوم میفروشد. منبع سوم، ضایعات کارخانجات و کارگاههای تولیدی که میلگردهای بریده و باقیمانده را جمعآوری میکنند.
هر کدام از این منابع داستان خودشان را دارند. میلگردهای پروژههای نیمهکاره معمولاً نو و سالم هستند و فقط دیگر به آن پروژه خاص نمیخورند. اما میلگردهای ساختمانهای تخریبی، داستان دیگری دارند.
قضیه زنگزدگی؛ از سطحی تا عمقی
مهمترین چالش میلگرد دست دوم، زنگزدگی است. همه میلگردها بالاخره در تماس با هوا و رطوبت زنگ میزنند. اما نکته اینجاست که زنگزدگی دو نوع است. یک نوع، زنگ سطحی و یکدست است که اگر روی میلگرد بنشینید و دست بکشید، لایه نازکی به دستتان میچسبد. این نوع زنگ معمولاً خطرناک نیست و حتی برخی آییننامههای ساختمانی میگویند لایه نازک زنگ به چسبندگی میلگرد به بتن کمک هم میکند.
اما نوع دوم، زنگ عمقی و فلسدار است. زنگی که لایه لایه شده، میلگرد را میخورد و قطر آن را کاهش میدهد. اگر زنگ آنقدر عمیق شده باشد که با یک ضربه ساده از میلگرد جدا شود و فرو بریزد، یعنی میلگرد دیگر اعتبار خود را از دست داده است. این میلگرد را هیچ مهندس عاقلی به هیچ قیمتی نمیخرد، چون دیگر نه مقاومت کششی دارد، نه قطر مؤثری برای درگیر شدن با بتن.
خستگی فلز؛ قاتل خاموش میلگردهای دست دوم
شاید باور نکنید اما فلزات هم خسته میشوند. میلگردی که سالها در یک ساختمان قدیمی زیر بار سنگین بوده و هر روز لرزشهای ریز و درشتی را تجربه کرده، کمکم خاصیت ارتجاعی خود را از دست میدهد. به این پدیده «خستگی فلز» میگویند. میلگرد خسته، در ظاهر سالم به نظر میرسد، اما ساختار مولکولی آن تغییر کرده است. وقتی چنین میلگردی را دوباره در سازه جدیدی به کار ببرید، ممکن است زیر باری که برایش طراحی شده، ناگهان و بدون هیچ علامتی بشکند. نه خم میشود، نه قوس برمیدارد، فقط میشکند. این قاتل خاموش است.
داستان خم و راست کردن؛ چند بار جان میدهد؟
میلگردهای دست دوم معمولاً قبلاً خم شدهاند. برای حمل و نقل خم میشوند، برای قرار گرفتن در قالبها خم میشوند، حالا شما میخواهید دوباره آنها را راست کنید و به شکل جدیدی خم کنید. هر بار خم و راست شدن، به میلگرد آسیب میزند. در یک میلگرد نو، شما اجازه دارید حداکثر یک بار خمش سرد را انجام دهید. اما میلگرد دست دوم ممکن است دو، سه یا حتی چهار بار خم و راست شده باشد. در این شرایط، ترکهای ریز در سطح میلگرد ایجاد میشود که چشم نمیبیند اما روز حادثه خودش را نشان میدهد.
کجاها میشود ریسک کرد و کجاها مطلقاً نه؟
حقیقت تلخ این است که هیچ آییننامه ساختمانی در دنیا استفاده از میلگرد دست دوم را برای اعضای اصلی سازه توصیه نمیکند. تیرها، ستونها، فونداسیون و دالهای اصلی سقف هرگز نباید با میلگرد دست دوم ساخته شوند. این قسمتها قلب سازه هستند و کوچکترین ضعف در آنها میتواند فاجعه بیافریند.
اما ممکن است در قسمتهای فرعی مثل پیگردیها، سکوهای موقت، دیوارهای غیرسازهای یا راه پلههای خدماتی بشود با رعایت احتیاط از میلگرد دست دوم استفاده کرد. البته فقط در صورتی که میلگرد کاملاً بازرسی شده باشد، زنگ عمقی نداشته باشد و سابقه خم و راست شدن زیاد نداشته باشد.
اگر مجبور به خرید هستید، چه کنید؟
گاهی بودجه پروژه اجازه خرید صد در صدی میلگرد نو را نمیدهد. اگر واقعاً مجبور به استفاده از میلگرد دست دوم هستید، این چند اصل طلایی را از دست ندهید. اول اینکه حتماً یک مهندس با تجربه تک تک میلگردها را از نظر زنگزدگی، ترک، خوردگی و کاهش قطر بازرسی کند. دوم اینکه به هیچ وجه از میلگردهای با زنگ فلسدار استفاده نکنید. سوم اینکه میلگرد دست دوم را فقط در قسمتهای کماهمیت سازه به کار ببرید. چهارم اینکه همیشه بیست درصد بیشتر از محاسبات مهندسی میلگرد بگذارید تا ضریب اطمینان بالاتری داشته باشید.
حقیقت نهایی
به عنوان یک قاعده کلی، خرید میلگرد دست دوم برای سازه اصلی یک ساختمان، یک قمار بزرگ است. شاید برنده شوید و پول زیادی پسانداز کنید، اما شاید هم بازنده شوید و هزینه آن، جان انسانها باشد. تفاوت قیمت بین میلگرد نو و دست دوم، در مقایسه با ارزش یک ساختمان ایمن و یک عمر آسودگی خاطر، اصلاً قابل مقایسه نیست. اگر میتوانید، سراغ میلگرد نو بروید. اگر نمیتوانید، پروژه را کوچک کنید یا زمان آن را عقب بیندازید، اما سازهای نسازید که در دلش از همان اول ضعف پنهان داشته باشد.
میلگرد دست دوم را بخریم یا نه؟ جواب کوتاه: برای سازه اصلی هرگز. برای کارهای موقت و فرعی، با کلی احتیاط و بازرسی. انتخاب با شماست، اما یادتان باشد که یک ساختمان، سالها مهماندار خانوادهها خواهد بود. حق ندارید مهمانی ناخوانده به اسم ضعف میلگرد را به خانه آنها ببرید.
برای مشاهده جدیدترین اخبار و مقالات بازار ورق سیاه، به وبسایت رسمی آهن برکت سر بزنید.
